Similar Articles

संस्मरण

म आफ्नो रचना पोष्ट गर्नको लागी चित्र बनाएर २५ पैसामा बेच्ने गर्दथें । --आचार्य प्रभा

बिराट नेपाल

लेख/संस्मरण

यस्तो लाग्यो लेख्नै पर्दा सधैं भावनामा बहेर काल्पनिक कुराहरू मात्र कति लेख्ने ? लेख्नु नै छ भने आफ्नै कथा लेखौं जो रचनामा नौलो स्वाद पनि हुन्छ । त्यसैले मैले आफ्नै भोगाईका केहि दुखद क्षणहरू यहाँहरूलाई बाँड्ने जमर्को गरें । आखिर कथा/ब्यथा सबैका आ-आफ्नै हुन्छन् पोख्नु नपोख्नु आफ्नै ईच्छा हो। मैले भने हिम्मत गरें आफ्ना केहि दुखद पलका कथाहरू बाँड्ने । पढेर मात्र यस्को मर्मभित्र पस्न सक्नु हुन्छ । त्यसैले समयले साथ दिएमा पढेर नै प्रतिक्रिया पाए म धन्य बन्नेथिएँ ।

"म आफ्नो लेख/रचना पोष्ट गर्नकोलागी त्यो समयमा चित्र बनाएर २५ पैसामा बेच्ने गर्दथें । "
हर प्राणीको जीवनमा आ-आफ्नै प्रकारका कथा ब्यथा हुन्छन् ति कथा,ब्यथाहरु मान्छे मात्रले पोख्न सक्छन् तर चरा चुरुङी पशुहरुले भने भोग्छन् मात्र पोख्न सक्दैनन् । हुन त औसत मान्छेहरुमा पनि त्यो भाव पोख्ने आधार केवल बोलीमा हुन्छ भने कोहिमा मात्र लेखेर आफ्नो भाव ब्यक्त गर्ने प्रतिभा हुन्छ । यसै सन्धर्भमा मैले पनी कहिले कँहि आफ्नो कथा, ब्यथा भावनाहरु कलमी श्रोतबाट पोख्ने जमर्को गर्ने गरेकीछु। यो मेरो प्रयास हो र यो प्रयास अनवरत रूपमा रहिरहनेछ ।

अँ....मान्छेका जीवन नै बिगतबाट शुरु हुन्छ त्यसैले मान्छेको बिगतका कथाहरु सप्तरंगी इेन्द्रेणी झैँ हुन्छन् जहाँ धेरै रंगहरुको समिश्रण हुन्छ । रातो,हरियो,निलो आदी आदी । त्यस्तै मान्छेका बिगतका रंगहरु पनी कालो,सेतो,अँध्यारो हुन्छन् । जस्लाई मान्छेले कालो रंगलाई दु:ख र संघर्षको रूप दिन्छन् भने सेतो रंगलाई सुख र खुशीको उपमा दिन्छन् ।

यस्तै रंगहरुको समिश्रणलाई मैले पाएकी आधारमा ति रंगहरुको बखान गर्नु पर्दा मैले जानेसम्म मैले पाएकी रंगहरुमा ज्यादा त कालो रंगको अनुभव नै बढी मात्रामा भोगेको अनुभव छ । सानै उमेरमा आमा-बाबाको काखबाट बन्चित हुनुपरेको म शायद सुख अर्थात सेतो रंगको कंचन लहरमा कसरी पो लहराउँन सक्थेँ र ? भाग्यमा नै कालो रंगको टिको धसिएर आएपछी बाहिर पोँतेको रंगको के अर्थ नै रहन्छ र ? हो मेरो भागमा त्यही कालो रंगको आधिपत्य थियो ।
म सम्झन्छु ति क्षणहरु जस्ले मलाई धेरै आहत पुर्‍याएको थियो। म त्यही आहतमा राहतको खोजी गर्दै कहाँदेखी कहाँसम्म भौँतारिएकी थिएँ त्यो क्षण। ति धेरै कथाहरु मध्ये आज मलाई एउटा बिर्सन नसक्ने त्यो समयको याद आइेरहेको छ जुन मेरो जीवनमा म कहिले कँहि धेरैबेर घोत्लिएर सम्झने गर्छु । त्यो समय हो जतिबेला म शायद १३/१४ बर्षकी थिएँ । मेरो बाँच्ने तथा हुर्कने क्रममा त्यो समयमा मेरो खासै स्थापित स्थान थिएन । म कहिले दाजु भाउज्युसँग बस्दथें भने कहिले ठुलो दिदी,भेनासँग । ठुली दिदी हामी सबै भाइ,बहिनीहरुका निम्ती आमा भन्दा अझ महान हुनुहुन्थ्यो जस्ले टुहुरा भाइ,बहिनीहरुलाई आफ्नो खुशी,गाँस,बास सबै बाँड्नु भएको थियो । त्यस्तै ठुलो दाजुले पनि १६ बर्षको उमेरदेखी भाइ,बहिनीहरुलाई हुर्काउँने,पाल्ने जिम्मेवारी लिनु भएको थियो। शायद अबको जमनामा त्यस्ता महान दाजु,दिदी पाउँन शायदै अर्को जुनी लिनु पर्ला ।

अँ..... मैले आफ्नो त्यो बिगतको बारेमा केही लेख्ने सुरसार कस्दैथिएँ । शायद म १३ बर्षकी थिएँ । त्यस्तै परिस्थिती पर्‍यो म माथी अर्थात म र मेरा दुई दिदीहरुमाथी । हामी त्यो समय दाजु भाउज्युसँग बस्ने गर्दथ्यौं दमकमा । हामी अचानक दाजु भाउज्युको घरबाट बहिष्कृत भयौं अर्थात हामीलाई त्यहाँ स्थान भएन । हामी ३ जना दिदी,बहिनी अब कहाँ जाने? कहाँ बस्ने? भन्ने सल्लाहा हुन थाल्यो । त्यो समय त दाजु भाज्युको त्यस्तो ब्यवहारले हामी धेरै बिचलित बन्यौँ । धेरै चित्त दुख्यो । हामीलाई घरबाट निकाल्दा तर अहिले म सम्झन्छु । हर मान्छेको आ -आफ्नै जीवन हुन्छ । आफ्नै घर संसार हुन्छ । सबैलाई नै आफ्नो बेग्लै संसार होस् भन्ने लाग्दछ । शायद त्यो समयमा हाम्रो दाजु भाउज्युलाई पनि त त्यस्तो महसुश हुन स्वभाविक थियो नी । सधैं अर्काको बोझ बोकेर आफ्नो ब्यक्तिगत जीवनमा भारी बोक्न कस्ले चाहन्छ र ? उसो त दाजुले आफु वयष्क भएदेखी नाबालक भाइबहिनीहरुलाई पालेर आफ्नो जवानी र उमेर नै बिर्सिसक्नु भएको थियो । १६ बर्षको उमेर देखी माष्टरी पेशा गरेर हामीलाई त्यँहासम्म ल्याइेपुर्‍याउँनु भएको थियो । त्यसैले पनी अब आफ्नो बैवाहिक जीवनमा वहाँले अब आफ्नै जिन्दगीलाई अघी बढाउँने मनसाय गर्नु भयो शायद । त्यो मनासिब पनी थियो ।

अँ.... हामी तीनजना दिदी बहिनीले को कहाँ जाने? को कहाँ बस्ने? भन्ने निर्क्यौल गर्‍यौँ र हामी त्यस्को भोली पल्ट आ -आफुले रोजेको गन्तब्यमा लाग्यौँ ।
यहाँ मैले मेरोबारेमा मात्र लेख्ने अभिप्राय गरेकीले म आफ्नै मात्र कथालाइे उजागर गर्ने प्रयास गर्दैछु ।

म मेरी दिदीकै एकजना साथी जस्को नाम भन्न म असमर्थ छु, को'मा बस्न गएँ । जो त्यो समय गर्भवती थिइेँन् । उन्को बच्चा जन्मने समय भएको र मान्छेको खाँचो परेकोले पपनि मलाई साथ लिएको हुनुपर्छ तिन्ले र हो रहेछ पनी । ति दिदी त ठिकै थिइेन् उन्को श्रीमान जस्लाई म दाजु भन्दथें वहाँ भने असल र कोमल मनको नै हुनुहुन्थ्यो । म बसेको केही दिन पस्चात नै ति दिदीको बच्चा बिराटनगरको हस्पिटलमा जन्मियो । त्यो समय मेजर अप्रेसन गरेर बच्चा जन्मेकोले त्यो घट्नालाई डाक्टरहरुले निक्कै ठुलो सफलता मानेका थिए । यसरी अप्रेसन गरेकोले ति दिदी लग्भग ५/६ महिना नै थलिइेन् । अब सोँचौँ त्यो समय म कती खटिएँ हुँला र मेरो महत्व कती भयो होला ?


ति दिदी अलिक तङ्रिइेन् र यसो उसो हिंड्डुल गर्ने भएपछी उन्लाइे उन्को माइेती ईलाम लैजाने सल्लाहा भएछ र हामी इेलाम जाने भयौँ । मलाई अली अलि सम्झना छ। हामी सनिश्चरे सम्म जिपमा गयौं र खोइे कुन ठाउँबाट जंगलै जंगल भएर पैदल नै इेलाम लाग्यौँ । हिँडेको यस्तै १०/ ११ घण्टामा हामी सोक्तिम भन्ने ठाउँमा पुग्यौँ जहाँ उन्का सानीमा र सानो बुवा रहेछन् । त्यँहा बास बस्यौँ । भोली बिहानै त्यँहाबाट इेलाम लाग्ने भन्ने कुरा थियो रातिसम्म तर बिहान त इेलाम जान त उनिहरु मात्र पो तयार छन् । मलाई नलैजाने भएछन् त्यो दिन । अरुकुनै दिन लिन आउँने शर्तमा उनिहरु बाटो लागे । म भने किङ्कर्तब्यबिमूढ भएर निशब्द बनी बसेँ । मैले भन्न पनी त के भन्ने ? उनिहरुलाई कर पनी थिएन तर मानवताको नाताले भने उनिहरुले मलाई त्यो अपरिचित ठाउँमा छाड्न नपर्ने थियो ।
समय बहँदै गयो आफ्नै बेगमा । म त्यँहि सोक्तिमको चिया कमानमा हराउँदै गएँ ।म बसेको घरमा साना साना तीन छोराहरु थिए । म उनिहरुसँगै भुलिन थालेँ । सानैदेखी केटा केटी मन पराउँने स्वभाव भएकोले म उनिहरुसँगै रमाउँन थालेँ । उनिहरुलाई पढाउँने,लेखाउँने जिम्मेवारी थियो मेरो । उनिहरुले पनी मलाई आफ्नै दिदी जस्तै गर्न थाले । मानौं ति बालकहरुसँगको सामिप्यताले गर्दा म पनी उनिहरुकै परिवार जस्तै बन्न पुगेँ । शायद उमेरको हिसाबले होला र त्यो समयमा ऐले जस्तो चाँडै आफ्नो भविष्य र उदेश्य सोँच्ने बुद्धि नभएर होला,म पनी निस्चिन्त थिएँ त्यो समय । म कहाँ छु ?के गर्दैछु ? मेरो भविष्य के होला ?भन्ने रत्तिभर चिन्ता नलिइे म निस्चिन्तसँग त्यँहा बाँचीरहेकी थिएँ । अहिले सम्झिँदा मेरो ढुक्कपनसँग आफैलाइे डर लाग्छ ।

त्यो घरको सदस्य नै भएर म बसिरहेको पनी पल पल गर्दै बर्ष दिन पुगी सकेछ । मलाई त्यँहा एकप्रकारको राम्रो ब्यवहार नै थियो । उनिहरुका छोरी नभएकाले मलाई सो सरह नै ब्यवहार थियो । म काका,काकी भन्दथें । मलाई काकाले भने "छोरी"को सम्बोधनले नै बोलाउँनु हुन्थ्यो । मलाई पनी आफ्नै बाबु सरह लाग्दथ्यो । घरको काम काज सबै म नै गर्दथें । मलाई आफु त्यही घरको सदस्य झैँ महसुश हुन लागेको थियो र म कुनै पनी हिच्किचाहट बिना नै सबैको लुगा फाटा धुइदिन्थें ।

सोक्तिम पहाडी इेलाका भएकोले लुगा धुन भने बाटोमै एउटा धारा थियो । त्यँहि धारामा लुगाको कुम्लो लगेर लुगाहरु धुन्थें म । बाटोमै धारा पर्ने हुनाले बाटो हिँड्ने यात्रुहरुले सबै दृश्य देख्दथे । म प्रायजसो लुगा धुन जाँदा दमकका कती परिचित यात्रुहरु पनी ओहोरदोहोर गर्दथे । म उनिहरुबाट छलिन कहिले लुक्दथेँ । कहिले नदेखे झैँ अभिनय पनि गर्दथें, किनकी मलाई दमकका मान्छे हरु देख्दा नमीठो महसुश हुन्थ्यो । भनौँ मदेशबाट ईलाम जाने पैदल वा मोटर बाटो त्यँहिबाट पर्दथ्यो । यसरी म त्यो समय त्यो अल्पपरिचित ठाउँमा बिना कुनै लक्ष र जिजीबिषाहिन भएर बाँचीरहेकी थिएँ । बस मलाई एक मुठी खाएर जीवन धान्नसँग मात्र मत्लब थियो । अहिले सम्झँदा त्यो मुर्खपनसँग पनी आफैलाई हाँस उठ्छ । म त्यही समयदेखी नै यदाकदा लेख्ने गर्दथें । मेरा रचनाहरु फाट्ट फुट्ट काठमांडौका पत्रीकाहरुमा आउँने गर्दथें । दमक भइेन्जेलसम्म त रचनाहरु यसो उसो पोस्ट गर्ने पैसा हुन्थ्यो र पोस्ट गर्दथें तर जब म सोक्तिम पुगेँ मसँग पैसाको अभाव हुन थाल्यो । मैले चाहेर पनी रचनाहरु पोस्ट गर्न सक्दिन थिएँ । लेखन मोह र छापिने चाह त ज्युँदै थियो मभित्र । मैले कसै गरेर पनी त्यो मोह र चाहनालाई मार्न सकिन ।
मलाई त्यो गाउँका सबैले माया गर्थे । म पनी सबै सँग हेलमेल हुने गर्दथें । त्यँहा एक दुई जना युवाहरु थिए । जो मसँग मिल्दथे। उनिहरुलाई थाहा थियो कि म लेखन क्षेत्रमा रुची राख्छु भनेर । म त्यो समय अली अली चित्र पनी कोर्दथेँ । मैले त्यो ताका स्व.भु.पु रानी एैश्वर्यको पुरानो फोटो जुन फोटो "ब्ल्याक एण्ड व्हाइेट " हाल्फमा कपाल अग्लो बनाएर बिचमा माछाको क्लिप लगाएको थियो । त्यही फोटोको चित्र बनाउँने गर्दथें । चित्र बनाउँदा बनाउँदा बानी परेर होला पछीबाट त नहेरी नै छोटो समयमा नै बनाउँन थालें र त्यँहा आउँनेहरुलाइे जबर्जस्ती नै चारआनामा बेच्न थालेँ । उनिहरुले पनी रहर र मन पराएर मात्र होइन कर र मेरो हालतलाई आत्मसात गरेर पनी किन्न थाले । म स्पष्ट नै भन्दथें "मलाई "टिकट र खाम" किन्न पैसा चाहिएको छ भनेर । म रचनाहरु पोस्ट गर्छु अनी दमकका मेरा साथीहरुलाई पत्र पठाउँछु भनेर । "बालकपन नै भएर होला मलाई त्यसो भन्न शरम लाग्दैनथ्यो । अनी पैसा आउँने अर्को माध्यम थियो मेरो । ति "काका"अली अली रक्सी खाने गर्नु हुन्थ्यो र मलाई २ रु.दिएर सानो माने बोतल बोकाएर लुकाएर रक्सी किन्न पठाउँनु हुन्थ्यो गाउँमा । फिर्ता आएको पैसा "तिमी नै राख भनेर दिनु हुन्थ्यो अनी काकीलाई नभन्नु है" भन्नु हुन्थ्यो । म पनी "बार्‍हना" पैसा पाउँदा दंग पर्थेँ र चुप्चाप कुनातिर लाग्दथेँ । त्यसरी आएको पैसाबाट म आफ्नो गुनासो र दु:खका कुराहरु साथीहरुलाई पत्र मार्फत पोख्दथें र आफ्ना रचनाहरु पोस्ट गर्दथें ।

यस्तै गरेर म आफ्नो दिनचर्या काटिरहेकी थिएँ निस्चिन्तसँग । त्यो समय मलाई न'त भविष्यको चिन्ता नै थियो न'त घर संसारको। कहिले कँहि भने दिदी बहिनी र दाजु भाइको सम्झनाले पिरोल्थ्यो त्यतिबेला केही लेखेर म आफुलाई शान्त्वना दिने गर्दथें त्यसैले त्यही समयदेखी नै लेखन मेरो जिन्दगी,खुशी र आश्वसनको सहारा थियो । हो म निस्चिन्त थिएँ र त बाँच्न सफल भएँ । यदी मलाई अनेकौं कुराहरु र जीवनको,भविष्यको चिन्ताको छट्पटिले पिरोलेको भए शायद म पिर र चिन्ताले नै अस्ताइे सक्थेँ की ?

मान्छेले धेरै चिन्ता र पिर लिँदा पनि मान्छे सधैं हतास र दुखी हुन्छन् । भनिन्छ नि "चिन्ताले चितामा पुर्‍याउँछ" त्यसैले चिन्तित बनेर बाँच्दा पनी अस्वस्थ्य र सधैं निरस भईन्छ तर त्यसो भन्दैमा बिना चिन्ता निर्धक्कसँग "जस्तो पर्छ त्यस्तै टर्छ" भन्ने धारणा लिएर बस्नेहरुको पनी जीवन सुखी र सफल हुन्न । त्यस्ता बर्गहरु उदेश्यहिन र अस्तित्वहिन पनी बन्न सक्छन् । भविष्य र जीवनको केही चिन्ता त लिनै पर्छ जस्ले जीवनलाई कर्तब्यसिल र उज्यालो भविष्यतिर डोहोर्‍याउँन सक्छ तर यी दुवैभित्र मेरो निश्चिन्तपन (ढुक्कपन) भने परेन। मेरो निश्चिन्तपन त मेरो उमेर र बालापनको समयले हो वा म एक्लोपनको अन्योल्तामा डुबेर हो । यसैले म बाँचिरहेकी थिएँ आफ्नै एक्लो संसारमा । भोलिको दिन मेरोलागी अनभिज्ञा थियो शायद ।

त्यो घरमा म आफ्नै परिवार सरह बाँची रहेकी थिएँ । मलाई लाग्दथ्यो उनिहरुले मलाई आफ्नै सन्तान सरह नै ठानेका छन् र बाहिरी ब्यवहारमा त त्यस्तै थियो पनी । एक रात काका खै! कहाँबाट अली ढिला आए । म र ति भाइहरु सुत्ने कोठा भएर उनिहरुको कोठा पस्नु पर्दथ्यो । काकाले ढोका ढक्ढक्याएको थाहा पाएर मैले ढोका खोली दिएँ । काका भित्र पस्नासाथ मैले ति काकिको आवाज सुनेँ । "जा न तेरी स्वास्नी बाहिर छ त्यँहि सुत........"यो शब्द सुनेर म अवाक बनें । मलाई विश्वास पनी लागेन कि काकीले मलाई भनेकी हुन् भनेर। त्यो रात रातभरी सुत्न सकिन । मनमा अनेकौँ कुराहरु खेल्न थाले । बल्ल मलाई महसुश भयो । म त साँच्चै नै निरीह रहेछु । यिनीहरु त मेरालागी पराइे रहेछन् । मैले आफ्नो ठान्नु ब्यर्थ रहेछ । अब म कहाँ जाउँ?यस्तै यस्तै सोंच मनभरी भर्दै कतिबेला निदाएँ मलाई पत्तो नै भएन । भोली बिहानै म उठेँ सदा झैं चिया बनाएर सबैलाई दिएँ । ।मेरो मुहारमा सदा झैं उज्यालो किरण थिएन । मलाई पटक्क बोल्न मनै थिएन । मेरो उदासीपन देखेर काकाले मलाई सुटुक्क भन्नु भो । " छोरी हेरन तिम्री काकीको मन कती पापी छ । तिमीले सुन्यौं होला । हिजो राती के भनेकी त्यस्तो ? आफ्नी छोरी जस्तिलाई पनी त्यसो भन्न के मुख लागेको होला ? तिमीले चित्त नदुखाउ । तिमी मेरी छोरी समान हौ । नरिसाउ है ?"भनेर मलाई शान्त्वना दिनु भयो । मैले के जवाफ दिने र ? न त मसँग बोल्ने शब्द नै थियो । न त धम्की लगाएर बोल्ने बाटो नै थियो । म मौन बनें । बदलामा मेरा आँखाबाट तरर आसुँ मात्र चुहे । काका पनी निरस अनुहार लगाएर बाहिर निस्के ।

यस्तो पीडाबोध लिएर अघि बढेको जीवन शायद कम कष्टकर थिएन ता पनि आजको सुनौलो दिनको प्रतीक्षाकोलागी मैले सबै समस्या र दुखद पललाइ अंगाल्न स्वीकार गरें । आज त्यहि दुखद पलको समय नै मेरो थाकेको कुनै पनि पलकोलागी उर्जा बनेको छ । हो मान्छेले समस्या र दुखसंग डराउँन हुन्न । पुराना ति दिनहरु आज मेरोलागि अझ तागत बनेको छ र त अहिले पनि ममाथि समस्याको पहाड खसे पनि म बोक्न समर्थ बन्छु /हो यहि नै जीवनको सत्यता र सार हो भन्छु म ।

आचार्य प्रभा

Comments (1)

Jitu on

man chhune lekhai, sadharan nepali ko bhogai ho yo. Tapaiko thap lekh padna paiyos, lekhai nirantar urja dine madhyam banos.



Post Comments Using Facebook


Your Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

* Please specify you name.

* Please enter a valid email. e.g. [yourname@yourdomain.com].

* Please enter comment.

TYPE BELOW CAPTCHA SAME AS SHOWN

*  Please enter the text shown on the above image.


फोहोर, आपत्तिजनक र अशिष्ट भाषामा गाली गरिएका प्रतिक्रिया पोष्ट हुनेछैन् ।
तपाईले पठाएका प्रतिक्रिया सम्पादन टीमबाट स्वीकृत भएपछि मात्र प्रकाशन हुने भएकाले केही समय लाग्न सक्छ । असली, पुरा नाम र ठेगाना उल्लेख भएका तथा सिर्जनशील प्रतिक्रियालाई बिशेष प्राथमिकता दिइने छ ।-सम्पादक